SUMATRA I DRUGE PESME - Miloš Crnjanski

Miloš Crnjanski jedan je od najznačajnijih srpskih pesnika, te najveći srpski ekspresionista 20. veka. Pisao je poeziju i prozu, a dela iz obje grane književnosti bila su mu jednako poznata i priznata. Najpoznatiji romani Miloša Crnjanskog su „Dnevnik o Čarnojeviću“ i ciklus romana „Seobe“, najpoznatija i jedina zbirka pripovedaka mu je „Priče o muškom“, a najpoznatija zbirka pesama „Lirika Itake“, objavljena 1918. godine. To je ujedno i prvo delo koje je Crnjanski objavio.

Poezija Miloša Crnjanskog sadržava duh posleratnog Beograda, gde pesnik, kao predstavnik svoje generacije, oseća kao umorni vojnik koji nakon rata nema kamo da se vrati. U domovini ga je dočekao haos i uništenje, a on nema ničemu da se nada. Ta tuga, osećaj samoće i promišljanje nad svojom sudbinom ono je o čemu Crnjanski piše i svojim delima, ali umesto da stavlja naglasak na sebe, on radije propituje etiku društva i opšte čoveka.


Crnjanski se u svom životu, ali i poeziji, ne opredeljuje ni za jednu političku stranu. On nije nacionalist, već anarhist koji s tugom gleda na ostatke svoje domovine, pune krvi i blata. Čini se da je zagovaranje socijalizma koje je vršio u mladosti, bio sam privremeni bunt koje je rat ugušio. Nakon rata, Crnjanski je pokušao da doprinese stvaranju novog književnog glasa svoje generacije. Pod time smatramo novi pesnički izraz, nove teme i ideje pesama te novi jezik koji bi one bile opevane. Zato njegove pesme i jesu ogorčeni bunt protiv rata, koji je iskazivao govoreći o besmislu ubijanja i ratovanje uopšte.

Ali nije sva poezija Miloša Crnjanskog bila takva. Crnjanski je svojom književnošću učinio još nešto – uveo pojam „sumatraizam“, kao novi književni pokret, karakterističan za posleratnu poeziju. Ovaj pokret ili dio književnosti, započeo je upravo pesmom „Sumatra“ tj. njezinim objašnjenjem.

Otok Sumatra, kao motiv, pojavljuje se i u njegovim proznim djelima, ali uvijek ima istu simboliku. Taj daleki indonezijski otok za Crnjanskog je simbol povezanosti u svijetu, jedinstva svega što na njemu prebiva, dakle, sumatraizam nalaže da su svi i sve na svijetu jedno. Zato, kako je sam Crnjanski rekao – ako na Sumatri leptir mahne krilima ili procveta novi cvet, uticaj toga osetit će se diljem Zemlje.


Nakon što je Crnjanski napisao i objavio pesmu „Sumatra“, urednik „Srpskog književnog glasila“, Bogdan Popović, zamolio je pesnika da napiše i objašnjenje ove pesme. Tako je nastalo delo „Objašnjenje Sumatre“, koje je na kraju postalo manifest sumatraizma.

„Objašnjenje Sumatre“ može da se podeli na dva dela. Prvi deo je teorijsko-programski, gde Crnjanski iznosi svoj opšti pogled na poeziju. Ovaj pojašnjava ideju sumatraizma, posleratnu poeziju uopšte, kao i društvo kome je ta nova poezija namenjena. Drugi deo ovog manifesta je tematski-inspirativan, a u njemu Crnjanski govori o ideji koju je imao na umu stvarajući pesmu „Sumatra“.